Archief voor Auteur: anton

Ook Chinese feestdagen worden gevierd met taart & gebak

De Chinese cultuur is heel anders dan onze Westerse cultuur. En ook de feesten die men in China viert verschillen nogal van de onze. Van het Lantaarnfeest en het Drakenbootfeest hebben de meeste mensen nog nooit gehoord, en ook het Chongyangfestival, het Qingmingfestival en het Qixifeest, ook wel Eksterfestival genoemd, zijn in Nederland en België vrijwel onbekend. Ook kent de Chinese kalender jaarlijks een kinderdag, enkele jongerendagen, lerarendagen en zelfs legerdagen.

Chinese koffie met felgekleurd gebak

Elk jaar op 1 oktober wordt de Nationale Feestdag van Volksrepubliek China gevierd. Op deze dag reizen de meeste Chinezen naar hun families om de feestelijkheden gezamenlijk te vieren onder het genot van heerlijke Chinese koffie – waaraan vaak gember, suiker en room toegevoegd wordt – met bijvoorbeeld sesam-meloenkoeken en gebak in vrolijke kleuren, zoals regenbooggebak.

Ook in Nederland zijn er geweldige regenboogtaarten en ander gekleurd gebak te verkrijgen: bij https://www.jeeigentaart.nl/ is het aanbod van taart en gebak zeer groot en bovendien gevarieerd. Vooral kinderen zijn dol op felle kleuren en vinden gekleurde taarten vaak nóg lekkerder dan ‘gewone’ taarten. Ook in China houdt men van felle kleuren. Vooral de kleur rood is populair in de Chinese cultuur. Niet alleen vanwege het communisme: deze kleur staat namelijk voor geluk.

Het Lentefestival

Het Chinese Nieuwjaarsfeest, dat dit jaar op 12 februari begint, wordt ook wel Lentefeest genoemd. Het feest duurt maar liefst vijftien dagen. Ook dit feest wordt met familie en vrienden gevierd, waarbij gezamenlijk heerlijke Chinese gerechten worden genuttigd, thuis of in een Chinees restaurant. Ook wordt er gedurende deze dagen regelmatig koffie met heerlijk gebak geserveerd. Traditioneel worden er tijdens het Lentefeest optochten gehouden: de drakendans wordt uitgevoerd om boze geesten weg te jagen, en de leeuwendans wordt opgevoerd om geluk en voorspoed te bekrachtigen. Het Chinese Nieuwjaarsfeest wordt afgesloten met het Yuanziaofeest, het Lantaarnfeest, dat gevierd wordt met talrijke lampionnen die buiten worden opgehangen.

Het Midherfstfestival

Precies een half jaar later – op de vijftiende dag van de achtste maand van de Chinese kalender – wordt het Chinees Maanfestival gehouden. Dit is een eeuwenoud feest dat stamt uit de tijd van de Zhou-dynastie, die het Chinese Rijk regeerde vanaf de 10e eeuw tot ongeveer de 4e eeuw voor Chr. Zoals de naam al doet vermoeden staat de maan centraal tijdens het Midherfstfestival: er wordt wierook gebrand voor de maangodin en er wordt volop ‘maancake’ gegeten. Dit Chinees gebak is helaas moeilijk te verkrijgen in Nederland en België, maar een heuse ‘maantaart’ is een heerlijk alternatief! Ook gedurende dit feest worden lampionnen opgehangen en drakendansen opgevoerd.

De Republiek China (1912-1949)

In 1912 werd de Republiek China gesticht nadat de twaalfde keizer van de Qing-dynastie van de troon verdreven werd tijdens de Xinhai Revolutie. Sun Yat-sen (1866-1925) werd in datzelfde jaar benoemd tot president van de (voorlopige) republiek.

De Chinese Revolutie

De Republiek China werd ingeleid door de Xinhai Revolutie, die duurde van oktober 1911 tot in februari 1912. De naam Xinhai verwijst naar het Chinese jaar Xinhai (1911). In de jaren die vooraf gingen aan de revolutie was er sprake van grote maatschappelijke onvrede: de heerschappij van de Qing-dynastie werd niet langer geduld. Met de intentie om de Qing-dynastie omver te werpen werd in 1905 in het geheim de Tongmenghui – een ondergrondse verzetsgroep – opgericht door Sun Yat-sen en Song Jiaoren (1882-1913). Er werd wereldwijd geld ingezameld om een revolutie te kunnen bewerkstelligen. De opzet slaagde gedurende de Xinhai Revolutie, waarna de (voorlopige) Republiek China uitgeroepen werd.

Nationalistisch China

Tijdens de revolutie werd de Chinees Nationalistische Partij – de Kuomintang (KMT) – gevormd. Deze partij kan in feite beschouwd worden als een voortzetting van de Tongmenghui. Omdat er ten tijde van de Qing-dynastie sprake was van ongelijkheid onder de Chinese bevolking, stelde Sun Yat-sen – leider van de KMT – de ‘san-min-doctrine’ samen, een nationalistische ideologie die de grondslag vormde voor de KMT. De doctrine behelst ‘de drie principes van het volk’: democratie, volkswelvaart en nationalisme. Het laatste principe hield in dat iedereen die in China woonde dezelfde rechten genoot en gelijke kansen kreeg geboden. Er werd dus getracht gelijkheid onder de Chinese bevolking te realiseren.

Het Nationale Revolutionaire Leger

Omdat verschillende gebieden in China nog steeds onder het bewind waren van krijgsheren, richtte de KMT in 1925 met behulp van de toenmalige Sovjet-Unie een eigen leger op: het Nationale Revolutionaire Leger (NRL). De intentie was om China te verenigen. De Sovjet-Unie stelde echter wel een voorwaarde: de KMT moest bereid zijn om leden van de Communistische Partij van China (CPC) op te nemen in de partij. Sun Yat-sen ging daarmee akkoord. Het Revolutionaire Leger werd geleid door opperbevelhebber Chiang Kai-shek (1887-1975), die na een training in de Sovjet-Unie fel gekant was tegen het communisme en het Chinees nationalisme begon te propageren.

De gezamenlijke strijd tegen Japan

Na de dood van Sun Yat-sen in 1925 kreeg Chiang Kai-shek het steeds meer voor het zeggen binnen de KMT. Drie jaar later – in 1928 – waren de krijgsheren eindelijk van het toneel verdwenen en was China in zekere zin verenigd. Chiang Kai-shek werd aansluitend zowel leider van de KMT als regeringsleider. In 1931 viel Japan Noord-China binnen, waarop de KMT genoodzaakt was met de CPC een nationaal front te vormen om de Japanners te bestrijden. Deze oorlog duurde tot 1945.

De Chinese Burgeroorlog

In 1943 werd Chiang Kai-shek president van de Republiek China. De verstandhouding tussen de CPC en de KMT was inmiddels verslechterd en in 1945 brak de Chinese Burgeroorlog uit. Omdat het communistische Rode Leger onder leiding van Mao Zedong kon rekenen op hulp vanuit de Sovjet-Unie, kregen de communisten tenslotte de macht in handen. In 1949 werd de Volksrepubliek China uitgeroepen en werd de KMT verdreven naar Taiwan.

Deng Xiaoping en het marktsocialisme

Na de dood van Mao Zedong, de grondlegger van de Volksrepubliek China, nam Deng Xiaoping (1904-1997) in 1978 de leiding over. Hij heeft het land geregeerd tot in 1989.

De Culturele Revolutie

 

Tijdens het communistische bewind onder Mao Zedong (1893-1976) – leider van de Communistische Partij van China (CPC) – werd in 1966 ‘De Grote Proletarische Culturele Revolutie’ gestart. Het beleid van Mao Zedong was erop gericht om alles wat niet-communistisch was te elimineren: zo werd er op radicale wijze met oude Chinese tradities gebroken en werd het historisch erfgoed zonder pardon gesloopt. De Culturele Revolutie ging gepaard met talloze executies, onteigeningen, martelingen en zogeheten vechtbijeenkomsten. Alles leek plaats te moeten maken voor de aanbidding van Mao Zedong. De revolutionaire operatie heeft tien jaar geduurd – tot de dood van Mao Zedong in 1976.

Wie was Deng Xiaoping?

Deng Xiaoping werd reeds in de jaren twintig lid van de CPC. Enkele jaren later leidde hij een communistische opstand beweging tegen het nationalistische bewind van de KMT. Toen in 1949 de Volksrepubliek China werd gesticht, kreeg Deng Xiaoping steeds meer macht binnen de CPC. Hij was dan ook de bereidwillige compagnon van Mao Zedong. Toen Deng Xiaoping in de jaren vijftig ook ging samenwerken met Liu Shaoqi (1898-1969), de toenmalige president van de Chinese Volksrepubliek, werd hij tijdens de Culturele Revolutie buitenspel gezet door Mao Zedong. Twee jaar na diens dood nam Deng Xiaoping het communistisch bewind over.

Economische hervormingen

Het communistische beleid van Deng Xiaoping was echter gematigder dan dat van Mao Zedong. Als vicepremier en leider van de Volksrepubliek China bedreef hij een nieuw soort politiek: de zogenaamde opendeurpolitiek die gepaard ging met economische hervormingen in het binnenland, en waarbij het buitenland werd uitgenodigd tot het drijven van handel met China. Het beleid van Deng Xiaoping was zowel kapitalistisch als socialistisch van aard, en wordt tegenwoordig ook wel ‘marktsocialisme’ genoemd.

China en wereldhandel

Om handel te kunnen drijven met het buitenland was het noodzakelijk om goede banden te smeden met de leiders van andere mogendheden. Deng Xiaoping was echter een pragmatisch bewindvoerder en onderhield goede betrekkingen met zowel de Sovjet-Unie als de Verenigde Staten. China wist zich in de loop der jaren te ontpoppen tot een economische mogendheid. In 1989 besloot Deng Xiaoping zijn politieke functie neer te leggen. Jiang Zemin (1926) werd benoemd tot zijn opvolger.

China in lang vervlogen tijden

 

De oudste geschiedenis van China wordt gekenmerkt door de verschillende dynastieën die het land eeuwenlang hebben geregeerd. Dankzij archeologische onderzoeken en analyses is men in staat geweest om het Chinese verleden te reconstrueren.

Shang-dynastie

Er wordt verondersteld dat de allereerste dynastie – de Shang-dynastie – het land zou hebben geregeerd in de periode 1750-1122 voor onze jaartelling. Archeologische onderzoeken die in de 20e eeuw verricht werden, hebben interessante gegevens over deze periode boven tafel weten te krijgen. De Shang-staat zou zich voornamelijk hebben bevonden langs de Gele Rivier, waar vele archeologische vondsten zijn gedaan die naar deze periode verwijzen. De Shang-samenleving werd gevormd door Shang-vorsten, heersers die ondergeschikt waren aan de vorsten, en landarbeiders die het zware werk verrichtten voor de elite.

Zhou-dynastie

Vanaf de 10e eeuw voor Chr. nam de Zhou-dynastie het bewind over in China. Er werd een nieuw stelsel geïntroduceerd, wat veel gelijkenis vertoont met het feodalisme. De regeringsvorm van de Zhou-staat was die van een feodale monarchie, waarbij de koning als leenheer optrad. Ook ontstond in deze periode het Chinese karakterschrift: dit zegelschrift is op diverse bronzen voorwerpen uit die tijd aangetroffen. In de loop der eeuwen werd het gezag van de koninklijke familie steeds verder ondermijnd doordat leenmannen zelf staten gingen stichten. Kortom, het Zhou-rijk begon geleidelijk af te brokkelen en het land werd geteisterd door oorlogen. In de 4e eeuw voor Chr. nam de macht van de staat Qin steeds verder toe.

Qin-dynastie

In 221 voor Chr. kwam de Qin-dynastie aan de macht en werd er een groot keizerrijk gesticht. Het nieuwe Qin-rijk kende een stevige machtsstructuur en werd door middel van strenge regels en straffen onder controle gehouden. Boeren werden onderdrukt en grote volksopstanden waren het gevolg. De Qin-dynastie was dan ook geen lang leven beschoren en verdween in 207 voor Chr. weer van het toneel om plaats te maken voor de Han-dynastie.

Standaardmandarijn: de officiële Chinese taal

Taal is nauw verbonden met de geschiedenis en de cultuur waartoe zij behoort. Dat geldt ook voor de Chinese taal, die al eeuwenoud is. Om de Chinese cultuur beter te begrijpen is kennis van de Chinese taal daarom zinvol. Tegenwoordig bestaan er genoeg mogelijkheden om de Chinese taal – het Standaardmandarijn – te leren, bijvoorbeeld aan een van de Nederlandse Volksuniversiteiten.

Standaardtaal

Omdat de Chinese taal uit meerdere streektalen bestaat, heeft de Chinese overheid er in de 20e eeuw voor gekozen om het Chinese dialect van Peking, het zogenaamde Peking-Mandarijn, tot officiële standaardtaal uit te roepen. Een dergelijk besluit was het logische gevolg van de politieke en sociale hervormingen die in de vorige eeuw in China hebben plaatsgevonden. Het Standaardmandarijn wordt tegenwoordig op vrijwel alle Chinese scholen onderwezen.

Tonen en karakters

Het traditionele Chinese schrift bestaat uit pictogrammen, en kent een groot aantal karakters in plaats van letters. De officiële standaardtaal beschikt echter over sterk vereenvoudigde karakters. Bovendien is de Chinese taal een toontaal. Het Standaardmandarijn kent vier lexicale grondtonen. Lexicaal wil zeggen dat de betekenis van het gesproken woord afgeleid kan worden uit de toon die men hanteert bij het uitspreken ervan. Met andere woorden, de toon bepaalt de betekenis van het uitgesproken woord.

Chinese astrologie: van Rat tot Everzwijn

De astrologie is een wetenschap die zich bezighoudt met de stand van de hemellichamen en de invloed daarvan op de aarde en op (het persoonlijke leven van) de mensheid. Waar de Westerse astrologie gebruik maakt van de twaalf sterrenbeelden om een horoscoop te kunnen duiden, bedient de Chinese astrologie zich van de volgende twaalf dierenkarakters: Rat, Os, Tijger, Kat, Draak, Slang, Paard, Geit, Aap, Haan, Hond en Everzwijn.

Het jaar van de Rat

Zowel elk jaar als elk uur staat in het teken van een van de dierenkarakters: 2020 was bijvoorbeeld een Rat-jaar. De uren rond middernacht staan ook in het teken van de Rat. Elk dier beslaat namelijk twee uren van een etmaal. Op die manier kan de (geboorte)ascendant bepaald worden. Stel, iemand is geboren in een Tijger-jaar en kwam ‘s middags om kwart over twaalf – tijdens de uren van het Paard – ter wereld. Hij of zij is dan – astrologisch gezien – een ‘Tijger-Paard’.

Het Vuurpaard

Tevens maakt de Chinese astrologie gebruik van de vijf elementen water, vuur, hout, metaal en aarde. Elk element vergezelt eens in de zestig jaar een van de dierentekens. Zo was 1966 het jaar van het Vuurpaard en in 2026 zal wederom het Vuurpaard heersen: dat zou wel eens een onstuimig jaar kunnen worden!

De leer van Confucius

Het Confucianisme is een oude Chinese levensbeschouwing die gebaseerd is op de leer van Confucius. Confucius, die van 551 tot 479 voor Chr. leefde, pretendeerde geenszins een profeet te zijn. Integendeel, hij was een diepzinnige filosoof die een nieuwe ethiek presenteerde. De leer van Confucius kan daarom beschouwd worden als een filosofisch systeem met ethische richtlijnen.

Sociale ethiek

Het Confucianisme behelst een ethische grondregel en een zestal deugden. De gouden regel is dat men een ander niet iets moet toewensen wat men zichzelf ook niet zou toewensen. Met andere woorden, men mag een ander geen kwaad berokkenen. De zes deugden omvatten

  • Menselijkheid, waarbij medelijden een grote rol speelt
  • Gehoorzaamheid en loyaliteit van een kind aan zijn of haar ouders
  • Rechtvaardigheid, waarbij men dient te handelen in het belang van het grotere geheel
  • Fatsoenlijk gedrag, om conflicten te vermijden en goede verstandhoudingen te creëren
  • Trouw: men moet loyaal zijn aan het vaderland, maar ook aan de eigen familie
  • Wederzijds respect, om de sociale omgang tussen mensen te reguleren

Deze zes ethische waarden laten duidelijk blijken dat de mens wordt gezien als een sociaal wezen die zijn sociale rol zo gedienstig mogelijk dient te vervullen. De (unieke) individualiteit van de mens wordt volledig buiten beschouwing gelaten.

De Confuciaanse staat

Het Confucianisme heeft grote invloed gehad op de Chinese cultuur. Zo heeft de zevende keizer van de Han-dynastie, die het land regeerde in de periode 140-87 voor Chr., China tot Confuciaanse staat benoemd. Dat betekende onder meer dat de Confuciaanse principes gerespecteerd dienden te worden, en dat kennisname van de klassieke Confuciaanse schrijvers verplicht werd gesteld.

Het Taoïsme

Anders dan het Confucianisme kan het Taoïsme wel als een ware religie beschouwd worden. Tao betekent letterlijk ‘Bron’. Deze Bron is eeuwig en onkenbaar, en is daarom in mysteriën gehuld. Tao is hoogstens te benaderen, bijvoorbeeld door middel van een diepe meditatie. Het Taoïsme was oorspronkelijk een mystieke religie, waarbij de eenwording met Tao centraal stond.

Het Taoïsme is een eeuwenoude ‘godsdienst’ en werd in de tijd dat China geregeerd werd door de Zhou-dynastie al beoefend. Ten tijde van de Han-dynastie werd het taoïsme – dat niet langer bruikbaar zou zijn – door keizer Wu ingeruild voor het confucianisme, dat toen de officiële staatsreligie werd.

Yin-Yang

Tao betekent naast ‘Bron’ ook ‘Weg’, en geeft een filosofische leidraad tot handelen. Het paradoxale begrip Wei Wu Wei – doen door niet te doen – speelt daarbij een grote rol. Het verwijst echter niet naar een apathische levenshouding! Integendeel, het is een bewust loslaten van dingen die losgelaten dienen te worden (yang) opdat er ruimte ontstaat voor iets nieuws (yin). Yang verwijst hierbij naar het actief mannelijke, en yin staat voor de ontvankelijkheid (het vrouwelijke). Het ene principe kan niet zonder het andere, en de beide beginselen vloeien geruisloos in elkaar over. Tao als de Weg gaat dan ook over hoe men moet leven in harmonie met de Natuur.