De Chinese theecultuur.
|
Chinezen nemen hun thee zeer serieus. Iedereen, van taxichauffeur tot aan de president-directeur van een groot bedrijf, drinkt elke dag, de hele dag door, thee. Thee wordt met liters geconsumeerd. Kop na kop van het heerlijke, geurende en dampende vocht wordt naar binnen gegoten. Maar elke Chinese thee-expert weet dat er veel aan vooraf gaat voor men het eerste hemelse teugje kan nemen. Terwijl de meesten elke dag gewoon heet water gieten over een plukje theebladeren, weten echte thee-liefhebbers dat het theezetten zeer nauwkeurig moet gebeuren om het beste resultaat te verkrijgen. De kwaliteit van het water, de juiste temperatuur, het type theepot en kopjes, ze zijn allemaal van invloed op het uiteindelijke resultaat; Een perfecte kop thee. |
|
|
|
Thee is voor de Chinezen als wijn voor de Fransen, als bier voor de Duitsers en als sigaren voor de Cubanen. |
|
Van de drie grootste dranken ter wereld, thee, koffie en cola, is thee het meest gedronken. China is het thuisland van de thee. Het is aan te nemen dat er in China al vijf tot zesduizend jaar geleden theestruiken groeiden en het cultiveren van theestruiken gebeurde al meer dan duizend jaar geleden en sinds die tijd is thee altijd een belangrijk exportproduct geweest voor China. Momenteel groeien er in meer dan 40 streken van China theestruiken en samen met de Aziatische landen zijn ze goed voor 90% van de wereldconsumptie van thee. Alle theestruiken in andere landen hebben in principe hun oorsprong in China. In veel landen is het woord voor thee of voor theedrinken afgeleid van het Chinese karakter “cha”. De russen noemen het “cha-i”. De klank lijkt op “chaye” (tea leaves) zoals het in Noord China wordt uitgesproken en het Engelse woord “tea” klinkt hetzelfde als de klank die gebruikt wordt in Xiamen, China. Het gebruik van theedrinken breidde zich in de 6de eeuw uit naar Japan, maar werd pas in de 17de en 18de eeuw geïntroduceerd in Europa en Amerika. China produceert de meeste theevariëteiten ter wereld. Het is dan ook niet verwonderlijk dat veel westerse toeristen, die thee als souvenir mee naar huis willen nemen, in de theewinkel geen keus kunnen maken. Wat maakt nou de ene theevariëteit zou verschillend van de andere? Chinese handelaren duiden de verschillende typen thee aan door het verschil in het proces. |
|
1) Groene thee: Groene thee is de variëteit waarbij de bladeren hun oorspronkelijke kleur, zonder fermentatie, tijdens het proces behouden. Deze variëteit bestaat meestal uit Longjing thee, uit de provincie Zhejiang, thee van de Maofeng of Huangshan Mountain in de provincie Anhui en Bituochun welke komt uit Jiangsu. |
|
|
2) Zwarte thee: Zwarte thee, die in China “Hongcha” heet (rode thee) is de variëteit die wordt gefermenteerd voor het roosteren. Het is een variëteit die werd ontwikkeld op het basisproces van de groene thee. De beste zwarte theesoorten komen uit Qihong in de provincie Anhui, Dianhong uit Yunnan, Suhong uit Jiangsu, Chuanhong uit Sechuan en Huhong uit de provincie Hunan. 3) Wulong thee: (Oolong thee) Dit is een variëteit die tussen de groene en zwarte thee in zit. Deze variëteit wordt gedeeltelijk gefermenteerd. Het is een specialiteit van de zuidelijke provincies Fujian, Guangdong en Taiwan. 4) Geperste thee: Dit is de soort die wordt gehard en in vormen geperst zodat hij gemakkelijk te vervoeren en op te slaan is. Deze soort wordt voornamelijk geleverd aan de vele minderheden die in de uithoeken van het land wonen. Geperste thee is in zijn commerciële vorm zwart van kleur en wordt dan ook in China zwarte thee genoemd, in tegenstelling tot zwarte thee, die in China “Rode thee” heet. De meeste geperste thee wordt geperst in blokken, daarom wordt het ook wel “brick tea” genoemd. Het wordt voornamelijk geproduceerd in de provincies Hubei, Hunan, Sichuan en Yunnan. 5) Geparfumeerde thee. Deze theesoort ontstaat doordat er tijdens het proces geurige bloemen worden toegevoegd aan de theebladeren. De meest gebruikelijke bloemsoorten zijn de jasmijn- en de magnoliabloem. Van deze soorten zijn de oolong, de groene en de zwarte thee het meest populair. Groene theebladeren (lü cha in het Chinees) zien er na het droogproces nog natuurlijk geelgroen uit. Ze worden dan ook niet gefermenteerd. De bladeren worden eerst geroosterd met temperaturen van 200º tot 260º graden Celsius om een enzyme te doden dat oxidatie en verkleuring veroorzaakt. Daarna worden de bladeren gerold, waardoor ze gaan krullen en daarna worden de bladeren door verhitting gedroogd. De fijnste kwaliteiten zijn gewoonlijk met de hand gedroogd.
Als de eerste Groene theeoogsten, begin Mei, op de markten van Shanghai
verschijnen, demonstreren de theespecialisten in hun theewinkels vaak de laatste
behandeling in het proces: het drogen. De bladeren worden door zeer ervaren
experts geroerd in een hete, ijzeren wok tot ze gaan glanzen. De Shanghai
Friendship Store doet deze demonstraties al jaren in de theeafdeling op de
begane grond. Groene thee heeft gewoonlijk een zeer lichte, zoetige smaak en een
plezierig aroma. Het is een goede gewoonte in China om gasten te verwelkomen met een kop thee maar in Guangdong heeft men een hele speciale manier om de thee voor de gasten te zetten; |
|
|
|
Voordelen van het theedrinken:
Medisch
gezien bevatten theebladeren een aantal nuttige chemicaliën, waarvan 20-30%
taninezuur, bekend om zijn ontstekingsremmende en insectenwerende eigenschappen.
Ze bevatten ook alkaloïden (5%, gewoonlijk cafeïne) een stimulant voor het
zenuwstelsel en de stofwisseling. Thee is ook rijk aan vitaminen en het helpt nicotine uit het lichaam te verdrijven. Als men te veel heeft gedronken helpt sterke thee bij het ontnuchteren. Het bovenstaande betekend echter niet dat hoe sterker de thee hoe beter. Te veel taninezuur verstoord de afgifte van maagzuur, irriteert de maagwand en veroorzaakt indigestie en verstoppingen. Te sterke thee, gedronken vlak voor het slapen gaan, kan tijdelijke slapeloosheid veroorzaken. Het permanent drinken van te sterke thee kan hartritme stoornissen veroorzaken en beïnvloed nadelig de bloeddruk. Bij zogende moeders verminderd het de afgifte van moedermelk en het geeft een bruine kleur aan de tanden van jonge mensen. Maar het is niet moeilijk deze ongewenste bijverschijnselen te vermijden; zorg ervoor dat de thee niet te sterk is. De thee ceremonie in de Verboden Stad. Sinds onheuglijke tijden is thee de voornaamste drank in China. Thee was zeer populair in de Tang dynastie. Gedurende de Ming en Qing dynastie gebruikten belangrijke ambtenaren en belangrijke en beroemde mensen het theedrinken om |
|
|
vriendschappen aan te gaan of te verstevigen,
te discuteren en poëzie voor te dragen. Theedrinken was een belangrijk onderdeel
van het leven in de “Verboden Stad”. De “Verboden Stad” was het paleis van de
keizers van de Ming- en de Qing dynastieën. |
|
De talrijke theeceremonies die in het paleis werden gehouden hadden allemaal direct te maken met opvoeding, rechtszittingen en burgerlijke zaken. De meeste theeceremonies in de Verboden Stad werden gehouden in de Wenhua Zaal (The Hall of Literary Glory), in het Chinghua paleis (the Hall of Double Glory) of in het Qianqing paleis (the Hall of Heavenly Purity). Bij het binnenkomen van het keizerlijke paleis komt men bij de poort van de Hoogste Harmony. Ten oosten van deze poort was een grote binnenplaats met drie gebouwen. Aan de ene kant "The Hall of Literary Glory", in het midden "the Hal of Main Respect" en aan de andere kant de keizerlijke bibliotheek (the Imperial Library). Deze gebouwen waren het culturele centrum van de Verboden Stad. Er werd thee geserveerd als er lezingen waren, voordrachten werden gehouden of de keizer en de ministers bijeen kwamen. In de Ming dynastie werd de theeceremonie een belangrijke rite als de keizer een lezing bijwoonde. Tijdens de Ming periode gebeurde dit drie keer per maand. De docent die de voordracht verzorgde sprak eerst over literatuur in het algemeen, dan over de klassieken en ten slotte over de geschiedenis. Na de lezing liet de keizer dan thee serveren aan de docent en aan zijn gevolg. |
|
|
|
|
De speciale “Zisha” klei, waarvan deze
potten worden gemaakt, absorberen alle goede bestanddelen van de thee en de pot
wordt daardoor steeds beter bij langdurig gebruik.
De bescheiden vormen en subtiele schoonheid
van deze potten werd vervolmaakt in de Ming- en Qing dynastieën. (1573-1911) |
|
|
|
Een belangrijke factor die de intensiteit van de kleur bepaald is de hoeveelheid ijzer in de klei. Alle karakteristieke Yixing kleuren worden “Zisha” genoemd, maar de meest geliefde kleur van alle Yixing potten is de purperen pot die “Zishayao” wordt genoemd. Een hoge concentratie ijzer in de klei veroorzaakt een diepe, purperbruine kleur. Traditioneel zijn Yixing potten klein, zodat ieder z'n eigen pot heeft. De zeer kleine kopjes worden in verhouding tot de potten gemaakt, waardoor het drinken van |
|
100 kopjes op een dag
niet overdreven is. Een van de eigenschappen van de Yixing theepot
is het vermogen om hitte vast te houden. Minieme poriën, die ontstaan tijdens
het bakken, houden zowel de aroma’s als de warmte vast en het vrijwel niet
krimpen van het materiaal maakt het voor de ervaren pottenbakker mogelijk
precies sluitende deksels te maken zodat alle aroma’s in de pot blijven. |
|
Ook mag de pot nooit aan de binnenkant geboend, geschrobd of geschuurd worden. Dit zal de zetkwaliteiten van de pot ernstig aantasten. Na elk gebruik moeten de bladeren verwijderd worden en de pot met schoon, koud water gespoeld worden. Daarna de pot omgekeerd laten drogen. Nooit met een doek afdrogen. Er mogen nooit schoonmaakmiddelen, zeep of andere middelen gebruikt worden. Verwarm de pot met heet water voor gebruik. Jade theepotten |
|
|
Het woord Jade heeft altijd een mysterieuze klank gehad. In het Chinees verwijst “Jade” (yu) naar een mooie steen met een warme kleur en een rijke glans die bekwaam en uiterst precies is bewerkt. In de Chinese cultuur staat Jade voor adel, volmaaktheid, standvastigheid en onsterfelijkheid. Men gelooft dat een van de acht “onsterfelijken”, genaamd “Ho Hsien-ku” het eeuwige leven verwierf door het gebruik van een poeder van gemalen Jade en Paarlemoer. Sinds duizenden jaren maakt Jade een intens deel uit van de levens van Chinezen van alle rangen en standen. Het wordt beschouwd als de meest waardevolle van alle edelstenen. Jade wordt overal in bergen en rivierbeddingen gevonden. Volgens een oude Chinese legende zijn de feniks en de draak heilige dieren die de bron zijn van het leven van familieclans. Om deze reden wordt Jade vaak gebruikt om feniksen en draken als ornamenten te beeldhouwen. Deze ornamenten symboliseren de nobele eigenschappen van een heer en ze zijn de oorsprong van een Chinees gezegde: “Een heer zijn moraal is als Jade.” Jade verwijst naar twee mineralen, te weten nefriet en jadeїte, die verschillen in chemische samenstelling maar niet echt verschillen in uiterlijk. Beide mineralen zijn er in vele kleuren, van grijsachtig tot geelachtig wit en van vleeskleurig bruin tot violet. De populaire heldere groene Jade waar ringen, kralen, sieraden en grotere objecten van gemaakt worden, is meestal jadeїte. Jade sieraden zijn tot op de dag van vandaag altijd populair gebleven. Tegenwoordig is het heel normaal om Jade sieraden te dragen of cadeau te geven. Jade wordt gezien als een ideale gift aan stellen en aan de kinderen als ze gaan trouwen. Ook wordt Jade gebruikt als amulet tegen ongeluk en voor het brengen van geluk en voorspoed. Theepotten van Jade moeten op dezelfde manier behandeld worden als de Yixing potten.
Theepotten uit Taiwan |
|
|
|
|
|
Een begrafenisstoet stopt voor een
theehuis. De zoon van de overledene maakt een kop thee en plaatst het op zijn
vaders gebruikelijke stenen tafel. Daarna valt de hele familie op hun knieën en
treurt, het blijkt dat de overledene een regelmatige bezoeker van het theehuis
was, en zijn familie brengt hem daar nu langs voor zijn laatste kopje thee. Hij leefde als een theehuisbezoeker en stierf als zodanig. Ondanks dat mijn grootvader al jaren geleden is gestorven, kan ik mij de tijd dat we samen ’s ochtends een kop thee dronken nog levendig herinneren.
Jaren geleden keerde ik terug naar
mijn geboortedorp in het Guanxian district in de provincie Sechuan. Op een
ochtend vroeg mijn grootvader om met hem mee te gaan naar het theehuis. Het was
nog donker. Er waren maar een paar voetgangers op straat maar in het theehuis
was het al lawaaierig druk. Het leek wel of alle inwoners van het dorp hun dag
begonnen in het theehuis.
Drie typen van “Theehuis bezoekers”.
Volgens mijn waarnemingen zijn er
drie types van theehuis bezoekers: De pragmaticus, de hedonist en de
recreatiedrinker.
Zij komen naar het theehuis om te
kletsen en te luisteren. Sommige theehuizen hebben hun eigen operagroep die elke
middag een voorstelling geeft. De meeste bezoekers zijn vaste stamgasten. Andere
vormen van Chinese Volkskunst, zoals verhalen vertellen, balladen zingen en niet
te vergeten de komische dialogen in de vorm van Snip en Snap, hebben in sommige
grote theehuizen de opera verdrongen. De hedonisten komen ook naar het theehuis
om Mahjong te spelen.
De derde soort theehuis bezoeker komt niet naar het theehuis om te eten, of om zaken te doen en ook niet voor het vermaak. Ze kunnen gewoon niet zonder een theehuis leven. Mijn grootvader was zo iemand. Ze komen naar het theehuis om thee te drinken en te ontspannen. In dit soort theehuizen zit de bezoeker aan een tafeltje en slurpt af en toe van zijn thee. Het is een vorm van mediteren. Ze bereiken op deze manier een innerlijke rust die vergelijkbaar is met het Taoïstische ideaal. Het laatste kopje thee.
Sinds 1980 ben ik óók een lid van het
theehuisbezoekers gilde. In het begin was mijn doel alleen maar om foto’s te
maken maar tegenwoordig ga ik met de bezoekers op voet van gelijkheid om. En
niet als fotograaf of journalist. Nog niet zo lang geleden ging ik naar een
theehuis in de stad Shou-an in Wenjiang, waar ik een avond beleefde die ik nooit
zal vergeten. Alle tafeltjes waren bezet. Sommige bezoekers speelden een potje
kaart, weer anderen speelden Mahjong en sommigen praatten alleen maar wat met
elkaar. Het lokaal was mistig van de tabaksrook en gevuld met het lawaai van het
plaatselijke dialect. Een vogel van een van de bezoekers begon te fluiten, wat
het lokaal nog levendiger maakte. Plotseling hoorde ik begrafenismuziek van heel
ver weg dichterbij komen. Spoedig zag ik een begrafenisstoet van ongeveer een
man of honderd langs komen. De processie stopte voor het theehuis. Een persoon
sleepte een tafel en een stoel vanuit het theehuis naar buiten en plaatsten ze
in het midden van de straat. Daarna maakte hij een kopje thee en plaatste dat op
de tafel. Alle familieleden en genodigden zakte op hun knieën voor de tafel. De
overledene bleek een frequente bezoeker van het theehuis te zijn geweest en
voordat men hem ging begraven wilde men hem eren door hem in deze wereld nog
een laatste kopje thee te serveren. Het vinden van theehuizen in Chengdu. Echte onvervalste traditionele theehuizen zijn in stedelijk Chengdu een bijzonderheid. Er zijn er enkelen in de omgeving, buiten de stad. Soms wel 40 of 50 kilometer van de stad af. Je kunt ze vinden in het stadje Shou’anchang en in Tashuichang, in het Wenjiang district, de stad Baijiachang in het Shuangliu district, en in de stadjes Amen en Tangchang, beiden in het Dayi district. In Chengdu:
Heming Theehuis
Wenshuyuan (Manjusri Tempel)
Theehuis
Yuelai Theehuis
Badiao Theehuis Klik hier voor een link waar alles over Chinese thee is te vinden. Wel in het Engels.
|